Dijital dünyanın içine doğan "Z kuşağı" ve "Alfa kuşağı" için madalyonun öteki yüzü artık daha net görünmeye başladı. RTÜK tarafından 26 ilde, 15-21 yaş arası 7 bin 511 gençle yüz yüze görüşülerek gerçekleştirilen "Türkiye'de Gençlerin Medya Kullanımı ve Dijital Okuryazarlık Araştırması", ezber bozan sonuçları ortaya koydu.

Sosyal medyayı hayatının merkezine koyan gençler, sanılanın aksine bu kontrolsüz özgürlükten şikayetçi. İşte dijital dünyanın yerlilerinin "dur" dediği o araştırmanın çarpıcı detayları:

Dijital Dünyanın Yerlilerinden Sürpriz Çıkış: "Bize Yaş Sınırı Getirin!"

Yıllardır "gençler ellerinden telefonu düşürmüyor" diye şikayet eden yetişkinlerin karşısında, bu kez bizzat gençlerin kendisi denetim talep ediyor. Araştırmaya katılan her 10 gençten neredeyse 9’u (%88.1), sosyal medya kullanımına kesin bir yaş sınırı getirilmesi gerektiğini savunuyor. Bu tablo, gençlerin sanal dünyadaki dezenformasyon, zorbalık ve içerik kirliliğinden duyduğu rahatsızlığın en somut göstergesi.

Ekran Sürelerinde Büyük Takas: TV Bitti, Sosyal Medya Kazandı

Araştırma, medya tüketim alışkanlıklarındaki dramatik değişimi de rakamlarla ispatlıyor. 2018 yılında bir gencin ortalama 2 saat 51 dakika olan televizyon izleme süresi, 2025-2026 projeksiyonunda 40 dakikaya kadar geriledi.

• Sosyal Medya: Günlük ortalama 3 saat 24 dakika.

• Dijital Platformlar (Netflix, Disney+ vb.): Günlük yaklaşık 1 saat.

• Radyo: 3 saatlerden 38 dakikaya düşerek adeta tarihsel bir niş alan haline geldi.

Ailelerden Saklanan "Paralel" Hayatlar

Araştırmanın en çarpıcı ve ebeveynleri uyaracak noktası ise "gizli hesap" oranları. Gençlerin %90’ının sosyal medya hesabı var ancak bu hesapların kullanım biçimi oldukça düşündürücü:

• Gölge Hesaplar: Gençlerin %82’si, ailesinin bilmediği ikinci veya gizli hesaplara sahip.

• Açık Profil Tehlikesi: Her 4 gençten birinin tüm bilgileri (konum, okul, kişisel veriler) tanımadığı kişilerin erişimine açık durumda.

Gençler, sosyal medyanın en büyük zararını "gerçek hayattan uzaklaşma" (%30.1) olarak tanımlarken, bunu siber zorbalık ve şiddet (%18.5) takip ediyor. Yani gençler, içine düştükleri dijital yalnızlığın ve şiddet sarmalının farkında.

Haber Kaynağı Artık "Anlık Akışlar"

Gazete kağıdı kokusu ya da akşam bülteni beklemek gençler için çok uzak kavramlar. Haber alma kaynaklarında sosyal medya %82.4 ile rakipsiz lider. İnternet haber siteleri %75.6 ile ikinci sırada gelirken, geleneksel televizyon haberciliği %53.7 ile kan kaybetmeye devam ediyor. Bu durum, yanlış bilginin (fake news) yayılma hızının gençler üzerindeki etkisini daha da kritik hale getiriyor.

RTÜK’ten "Kırmızı Çizgi" Mesajı

Meclis'te yapılan sunumda RTÜK Başkan Yardımcısı Deniz Güler, denetim mekanizmalarının iki ana kırmızı çizgisi olduğunu vurguladı: Çocuk istismarı/şiddet ve LGBT içerikleri. Güler, çocuklara yönelik herhangi bir taciz veya istismar içeren yayına karşı en üst düzey hassasiyetle yaklaşıldığını ve bu tür içeriklerin derhal yayından kaldırıldığını belirtti.

Editörün Notu: Yasak mı, Eğitim mi?

Gençlerin %88 gibi devasa bir oranla yaş sınırına destek vermesi, aslında dijital dünyanın sunduğu "sahte özgürlükten" yorulduklarının bir işareti. Sosyal medya sadece bir eğlence aracı değil, artık gençlerin haber kaynağı, sosyalleşme alanı ve maalesef en büyük kaygı kaynağı. Yaş sınırından ziyade, bu platformların nasıl daha güvenli hale getirileceği ve "dijital okuryazarlığın" bir yaşam becerisi olarak nasıl kalıcı kılınacağı önümüzdeki dönemin en önemli tartışma konusu olacak.